پیشرفت علمی، از واقعیت تا خیال

 ایران مقام اول تولید علم پزشکی در خاورمیانه را کسب نمود. بزرگترین پارک علمی و فناوری شرق کشور در مشهد احداث شد. ایران رتبه اول نانو را در کشورهای اسلامی به دست آورد. با بهره گیری از متدهای نوین علمی و مدیریتی در تولید گندم خودکفا شدیم و ... اینها تنها بخش کوچکی از اخبار مربوط به موفقیت های علمی کشور است که طی هفته پژوهش به کرات در صدر رسانه های ارتباط جمعی قرار گرفت و شهد گوارای پیشرفت علمی را در کام جانمان فرو ریخت.

 شنیدن این گونه خبرها اگرچه شادی بخش است و مایه مسرت، اما همواره جای یک سؤال را نیز باقی می گذارد و آن اینکه تأثیر این گونه موفقیت ها بر حیات اقتصادی، اجتماعی مردم چیست؟ اصلاً چگونه می شود که مقام اول علمی در خاور میانه را کسب کنیم اما با کمال تأسف مطلع شویم که فلان استاد برجسته بهترین دانشگاه مان مقاله یک محقق خارجی را کپی برداری نموده است؟ یا چگونه است که جشن خودکفایی گندم برگزار می کنیم اما از طرف دیگر 5 میلیون تن گندم نیز وارد می کنیم؟

 اشتباه نکنید! قصد سیاسی کردن موضوع یا زیر سؤال بردن موفقیت ها را ندارم. اما نکته اینجاست که کشورهایی که معمولاً در تولید علم پیشتاز هستند وضعیت اقتصادی و صنعتی متفاوتی دارند. ولی ما همواره از گفتن حقایق تلخ پرهیز نموده و تلاش می کنیم که عقب ماندگی مان را به ریشه های تاریخی متصل کرده و یا حل آنها را به آینده ای نامعلوم حواله دهیم.

 امروزه علم و فناوری مبنای توسعه کشورها است. اما سهم ما در این میان چیست؟ آیا به جز چند رشته معدود که آنها هم کاربردی نشده اند، سهمی در این قافله داریم؟ مقالات علمی ما بدون اینکه تبدیل به محصول یا فناوری گردند در اختیار دیگران قرار می گیرد و ما همچنان افتخار می کنیم که در خاورمیانه یا کشورهای اسلامی اول هستیم!

 از یاد نبرید! که برآیند دانش یا فناوری می بایست در خدمت مصرف کنندگان بوده و افزایش رفاه عمومی را در پی آورد. علم برای علم و پژوهش برای پژوهش به تنهایی دردی را دوا نخواهد کرد. علم و پژوهش باید در متن زندگی مردم جاری شوند. دلخوش کردن به رتبه های خیالی ما را از واقعیت ها دور خواهد کرد. شاید بهتر باشد در کنار معرفی کردن پیشرفت های علمی به مردم، وضعیت سایر کشورهای دنیا را هم به آنها بگوییم و صراحتاً اعلام کنیم که بین شاخص رشد علمی با حجم تولید علم تفاوت زیادی وجود دارد.